Svaki element, do poslednjeg elektrona.
Izaberite bilo koji od 118 elemenata i pogledajte koliko ima protona, neutrona i elektrona, za šta se koristi i da li je njegovo jezgro stabilno ili se polako raspada.
Prevucite postrance da vidite celu tabelu i dodirnite element da ga otvorite.Strelicama se krećete po tabeli, a tasterom Enter otvarate element.
Šta se krije u atomu
Svaki atom čini sićušno, gusto jezgro okruženo elektronima. Tri broja govore gotovo sve o njemu. Ovo je litijum: 3 protona, 4 neutrona i 3 elektrona.
- Protoni određuju o kom elementu je reč
- Broj protona je atomski broj. Promenite ga i dobićete drugi element: 6 je uvek ugljenik, 79 je uvek zlato.
- Neutroni drže jezgro na okupu
- Neutroni dodaju masu i pomažu jakoj nuklearnoj sili da drži protone zajedno. Isti element može imati različit broj neutrona; te varijante se zovu izotopi.
- Elektroni određuju kako element reaguje
- Neutralan atom ima po jedan elektron za svaki proton, raspoređene u ljuske. Spoljašnja ljuska određuje kako element gradi veze, pa se zato elementi iz iste kolone ponašaju slično.
Nije u razmeri: da je jezgro ove veličine, elektroni bi bili nekoliko kilometara daleko.
Zašto se neki atomi raspadaju
Svi protoni imaju pozitivno naelektrisanje, pa se međusobno odbijaju. Jaka nuklearna sila privlači protone i neutrone jedne ka drugima, ali deluje samo na najbliže susede.
Mala jezgra to uravnotežuju sa otprilike jednim neutronom po protonu. Većim jezgrima treba više neutrona da bi razmakla protone, a posle olova ni to više ne pomaže: jezgro je preveliko da bi zauvek ostalo celo, pa pre ili kasnije izbacuje čestice i pretvara se u drugi element. To je radioaktivnost.
Svaka tačka je jedan element, prikazan preko izotopa sa njegove stranice. Pređite mišem preko tačke za detalje ili kliknite da otvorite element.
Prikaži podatke kao tabelu
| Izotop | Protoni | Neutroni | Stabilnost |
|---|---|---|---|
| Vodonik-1 | 1 | 0 | Stabilan |
| Helijum-4 | 2 | 2 | Stabilan |
| Litijum-7 | 3 | 4 | Stabilan |
| Berilijum-9 | 4 | 5 | Stabilan |
| Bor-11 | 5 | 6 | Stabilan |
| Ugljenik-12 | 6 | 6 | Stabilan |
| Azot-14 | 7 | 7 | Stabilan |
| Kiseonik-16 | 8 | 8 | Stabilan |
| Fluor-19 | 9 | 10 | Stabilan |
| Neon-20 | 10 | 10 | Stabilan |
| Natrijum-23 | 11 | 12 | Stabilan |
| Magnezijum-24 | 12 | 12 | Stabilan |
| Aluminijum-27 | 13 | 14 | Stabilan |
| Silicijum-28 | 14 | 14 | Stabilan |
| Fosfor-31 | 15 | 16 | Stabilan |
| Sumpor-32 | 16 | 16 | Stabilan |
| Hlor-35 | 17 | 18 | Stabilan |
| Argon-40 | 18 | 22 | Stabilan |
| Kalijum-39 | 19 | 20 | Stabilan |
| Kalcijum-40 | 20 | 20 | Stabilan |
| Skandijum-45 | 21 | 24 | Stabilan |
| Titan-48 | 22 | 26 | Stabilan |
| Vanadijum-51 | 23 | 28 | Stabilan |
| Hrom-52 | 24 | 28 | Stabilan |
| Mangan-55 | 25 | 30 | Stabilan |
| Gvožđe-56 | 26 | 30 | Stabilan |
| Kobalt-59 | 27 | 32 | Stabilan |
| Nikl-58 | 28 | 30 | Stabilan |
| Bakar-63 | 29 | 34 | Stabilan |
| Cink-64 | 30 | 34 | Stabilan |
| Galijum-69 | 31 | 38 | Stabilan |
| Germanijum-74 | 32 | 42 | Stabilan |
| Arsen-75 | 33 | 42 | Stabilan |
| Selen-80 | 34 | 46 | Stabilan |
| Brom-79 | 35 | 44 | Stabilan |
| Kripton-84 | 36 | 48 | Stabilan |
| Rubidijum-85 | 37 | 48 | Stabilan |
| Stroncijum-88 | 38 | 50 | Stabilan |
| Itrijum-89 | 39 | 50 | Stabilan |
| Cirkonijum-90 | 40 | 50 | Stabilan |
| Niobijum-93 | 41 | 52 | Stabilan |
| Molibden-98 | 42 | 56 | Stabilan |
| Tehnecijum-98 | 43 | 55 | Poluraspad: oko 4,2 miliona godina |
| Rutenijum-102 | 44 | 58 | Stabilan |
| Rodijum-103 | 45 | 58 | Stabilan |
| Paladijum-106 | 46 | 60 | Stabilan |
| Srebro-107 | 47 | 60 | Stabilan |
| Kadmijum-114 | 48 | 66 | Stabilan |
| Indijum-115 | 49 | 66 | Stabilan |
| Kalaj-120 | 50 | 70 | Stabilan |
| Antimon-121 | 51 | 70 | Stabilan |
| Telur-130 | 52 | 78 | Stabilan |
| Jod-127 | 53 | 74 | Stabilan |
| Ksenon-132 | 54 | 78 | Stabilan |
| Cezijum-133 | 55 | 78 | Stabilan |
| Barijum-138 | 56 | 82 | Stabilan |
| Lantan-139 | 57 | 82 | Stabilan |
| Cerijum-140 | 58 | 82 | Stabilan |
| Prazeodijum-141 | 59 | 82 | Stabilan |
| Neodijum-142 | 60 | 82 | Stabilan |
| Prometijum-145 | 61 | 84 | Poluraspad: oko 17,7 godina |
| Samarijum-152 | 62 | 90 | Stabilan |
| Evropijum-153 | 63 | 90 | Stabilan |
| Gadolinijum-158 | 64 | 94 | Stabilan |
| Terbijum-159 | 65 | 94 | Stabilan |
| Disprozijum-164 | 66 | 98 | Stabilan |
| Holmijum-165 | 67 | 98 | Stabilan |
| Erbijum-166 | 68 | 98 | Stabilan |
| Tulijum-169 | 69 | 100 | Stabilan |
| Iterbijum-174 | 70 | 104 | Stabilan |
| Lutecijum-175 | 71 | 104 | Stabilan |
| Hafnijum-180 | 72 | 108 | Stabilan |
| Tantal-181 | 73 | 108 | Stabilan |
| Volfram-184 | 74 | 110 | Stabilan |
| Renijum-187 | 75 | 112 | Stabilan |
| Osmijum-192 | 76 | 116 | Stabilan |
| Iridijum-193 | 77 | 116 | Stabilan |
| Platina-195 | 78 | 117 | Stabilan |
| Zlato-197 | 79 | 118 | Stabilan |
| Živa-202 | 80 | 122 | Stabilan |
| Talijum-205 | 81 | 124 | Stabilan |
| Olovo-208 | 82 | 126 | Stabilan |
| Bizmut-209 | 83 | 126 | Stabilan |
| Polonijum-209 | 84 | 125 | Poluraspad: oko 124 godine |
| Astat-210 | 85 | 125 | Poluraspad: oko 8,1 sata |
| Radon-222 | 86 | 136 | Poluraspad: oko 3,8 dana |
| Francijum-223 | 87 | 136 | Poluraspad: oko 22 minuta |
| Radijum-226 | 88 | 138 | Poluraspad: oko 1.600 godina |
| Aktinijum-227 | 89 | 138 | Poluraspad: oko 21,8 godina |
| Torijum-232 | 90 | 142 | Poluraspad: oko 14 milijardi godina |
| Protaktinijum-231 | 91 | 140 | Poluraspad: oko 32.800 godina |
| Uranijum-238 | 92 | 146 | Poluraspad: oko 4,5 milijardi godina |
| Neptunijum-237 | 93 | 144 | Poluraspad: oko 2,1 miliona godina |
| Plutonijum-244 | 94 | 150 | Poluraspad: oko 80 miliona godina |
| Americijum-243 | 95 | 148 | Poluraspad: oko 7.370 godina |
| Kirijum-247 | 96 | 151 | Poluraspad: oko 15,6 miliona godina |
| Berklijum-247 | 97 | 150 | Poluraspad: oko 1.380 godina |
| Kalifornijum-251 | 98 | 153 | Poluraspad: oko 900 godina |
| Ajnštajnijum-252 | 99 | 153 | Poluraspad: oko 472 dana |
| Fermijum-257 | 100 | 157 | Poluraspad: oko 100 dana |
| Mendeljevijum-258 | 101 | 157 | Poluraspad: oko 51 dan |
| Nobelijum-259 | 102 | 157 | Poluraspad: oko 58 minuta |
| Lorensijum-266 | 103 | 163 | Poluraspad: oko 11 sati |
| Raderfordijum-267 | 104 | 163 | Poluraspad: otprilike sat vremena |
| Dubnijum-268 | 105 | 163 | Poluraspad: otprilike jedan dan |
| Siborgijum-269 | 106 | 163 | Poluraspad: otprilike 10 minuta |
| Borijum-270 | 107 | 163 | Poluraspad: oko jedan minut |
| Hasijum-269 | 108 | 161 | Poluraspad: oko 15 sekundi |
| Majtnerijum-278 | 109 | 169 | Poluraspad: nekoliko sekundi |
| Darmštatijum-281 | 110 | 171 | Poluraspad: oko 13 sekundi |
| Rendgenijum-282 | 111 | 171 | Poluraspad: manje od dva minuta |
| Kopernicijum-285 | 112 | 173 | Poluraspad: oko 30 sekundi |
| Nihonijum-286 | 113 | 173 | Poluraspad: oko 10 sekundi |
| Flerovijum-289 | 114 | 175 | Poluraspad: oko 2 sekunde |
| Moskovijum-290 | 115 | 175 | Poluraspad: manje od sekunde |
| Livermorijum-293 | 116 | 177 | Poluraspad: oko 60 milisekundi |
| Tenesin-294 | 117 | 177 | Poluraspad: oko 50 milisekundi |
| Oganeson-294 | 118 | 176 | Poluraspad: manje od milisekunde |
Četiri načina na koja se jezgro raspada
- Alfa raspad
- Jezgro izbacuje alfa česticu: zbijen paket od 2 protona i 2 neutrona (jezgro helijuma). Atom postaje element koji se nalazi dva mesta levo.
- Beta raspad
- Neutron u jezgru pretvara se u proton i izbacuje brzi elektron. Atom postaje sledeći element u nizu.
- Elektronski zahvat
- Proton privlači jedan od unutrašnjih elektrona samog atoma i pretvara se u neutron. Atom postaje element jedno mesto levo.
- Spontana fisija
- Jezgro je toliko preopterećeno da se jednostavno raspolovi na dva manja jezgra, oslobađajući nalet energije i nekoliko slobodnih neutrona.
Pogledajte kako to izgleda kod uranijuma, francijuma ili oganesona: što je kraće vreme poluraspada, to atom češće izbacuje čestice.